Nếu bạn qua đời ở Queensland mà không có di chúc hợp lệ, di sản sẽ được chia theo một công thức trong Luật Thừa kế. Công thức đó không biết đến gia đình chắp nối của bạn, người con đã chăm sóc bạn, hay người cộng sự cần duy trì việc kinh doanh.
Điều gì xảy ra khi không có di chúc
Qua đời mà không có di chúc hợp lệ gọi là thừa kế theo pháp luật. Di sản khi đó được chia theo thứ tự ưu tiên luật định — vợ/chồng trước, rồi đến các con, cha mẹ, anh chị em, và tiếp tục như vậy. Khi vừa có vợ/chồng vừa có con, di sản được chia theo tỷ lệ cố định. Không ai được quyền cân nhắc xem thế nào mới là công bằng.
Hai hệ quả thực tế đi kèm. Thứ nhất, phải có người nộp đơn ra toà xin quyền quản lý di sản trước khi có thể xử lý bất cứ thứ gì, việc này mất thêm nhiều tháng và chi phí. Thứ hai, người sống chung như vợ chồng (de facto) có thể phải chứng minh mối quan hệ từng tồn tại, đúng vào lúc khó chứng minh nhất.
Bốn quyết định di chúc cho phép bạn đưa ra
Ai nhận gì. Bạn chọn người thụ hưởng và tỷ lệ. Bạn có thể để lại từng tài sản cụ thể cho từng người, và giải thích lý do trong một văn bản riêng.
Ai quản lý di sản. Người thi hành di chúc là người bạn tin tưởng và tự chỉ định, chứ không phải ai nộp đơn ra toà trước. Hãy chọn người ngăn nắp, và chỉ định thêm một người dự phòng.
Ai chăm sóc con bạn. Bạn có thể chỉ định người giám hộ cho con dưới 18 tuổi. Toà không bị ràng buộc bởi chỉ định đó, nhưng nó có sức nặng thực sự.
Phần thừa kế được bảo vệ ra sao. Uỷ thác theo di chúc có thể giữ phần của người thụ hưởng thay vì trao thẳng — hữu ích khi người thụ hưởng còn nhỏ, khuyết tật, đang có nguy cơ tan vỡ hôn nhân, hoặc đang bị chủ nợ đeo bám.
Những gì di chúc KHÔNG kiểm soát
Điều này khiến phần lớn mọi người bất ngờ. Nhiều tài sản lớn chuyển giao hoàn toàn nằm ngoài di sản:
- Quỹ hưu trí (superannuation) — thường không phải tài sản của di sản. Bên quản lý quỹ có quyền quyết định chi trả, trừ khi bạn có chỉ định thụ hưởng ràng buộc còn hiệu lực, và phần lớn chỉ định này hết hạn sau ba năm.
- Bất động sản đồng sở hữu dạng joint tenants — tự động chuyển cho người đồng sở hữu còn sống, bất kể di chúc viết gì. Dạng tenants in common thì mới thuộc di sản.
- Bảo hiểm nhân thọ có chỉ định người thụ hưởng — chi trả thẳng cho người đó.
- Tài sản trong uỷ thác gia đình hoặc công ty — thuộc sở hữu của uỷ thác hoặc công ty, không phải của bạn. Thứ chuyển giao là quyền kiểm soát, thông qua văn bản uỷ thác hoặc cổ phần.
Một kế hoạch thừa kế bỏ qua những thứ này chỉ mới xong một nửa.
Khiếu kiện đòi chia lại di sản
Di chúc có thể bị khiếu kiện. Tại Queensland, người có quyền — vợ/chồng, con, và trong một số trường hợp là người phụ thuộc — có thể xin toà chia thêm từ di sản nếu di chúc không dành phần thoả đáng cho việc nuôi dưỡng và chu cấp cho họ. Thời hạn rất ngắn: thông báo về ý định khiếu kiện thường phải gửi cho người thi hành di chúc trong vòng sáu tháng kể từ ngày mất, và đơn phải nộp trong vòng chín tháng. Người thi hành di chúc không nên phân chia di sản trước khi hết thời hạn đó.
Không thể lập một di chúc miễn nhiễm hoàn toàn với khiếu kiện. Nhưng có thể lập một di chúc khó lật hơn nhiều, bằng cách ghi lại lý do của việc chia không đều ngay tại thời điểm lập.
Khi nào cần xem lại di chúc
Hãy xem lại sau bất kỳ sự kiện nào sau đây:
- Kết hôn — thường làm vô hiệu di chúc đã có, trừ khi di chúc được lập với dự liệu về cuộc hôn nhân đó
- Ly hôn hoặc ly thân — ly hôn ảnh hưởng đến phần để lại cho vợ/chồng cũ; chỉ ly thân thì thường không
- Sinh con hoặc có cháu
- Mua hoặc bán một tài sản lớn, hoặc bắt đầu kinh doanh
- Người thi hành di chúc hoặc người thụ hưởng qua đời hay mất năng lực
- Chuyển đến hoặc rời khỏi một bang hay quốc gia khác
Hai văn bản nên ký cùng lúc
Di chúc chỉ có hiệu lực sau khi mất. Hai văn bản khác có hiệu lực khi bạn còn sống và quan trọng không kém: giấy uỷ quyền lâu dài (enduring power of attorney), cho phép người bạn chọn quản lý tài chính và việc cá nhân nếu bạn mất năng lực hành vi, và chỉ thị y tế trước (advance health directive), ghi lại mong muốn của bạn về điều trị y tế. Không có hai văn bản này, gia đình có thể phải nộp đơn lên QCAT để xin chỉ định người ra quyết định thay bạn.
Chỉ là thông tin chung. Bài viết trình bày pháp luật ở mức tổng quát, không phải tư vấn pháp lý cho trường hợp của bạn. Các thời hạn rất chặt và quy định có thể thay đổi. Gọi BNE Lawyers 0423 007 888 để trao đổi bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh.